Piłsudski na Orawie

Nie dożył niepodległej Polski, której jego brat stał się legendą. Zdążył natomiast odwiedzić japońskie wyspy na Dalekim Wschodzie, ale również dokonać osobistego odkrycia Orawy i położenia jej mieszkańców. 100 lat temu zmarł Bronisław Piłsudski, wybitny polski etnograf.

Bronisław Piłsudski urodził się 2 listopada 1866 r. w Zułowie na Wileńszyźnie, stanowiącej wówczas część ziem polskich pod rosyjskim zaborem. Podobnie jak jego młodszy brat Józef, przyszły Naczelnik odrodzonego państwa, podejmował walkę z niewolącym ojczyznę ciemiężycielem. Był członkiem spisku przygotowującego zamach na cara Aleksandra III. Po dekonspiracji spisku Bronisław został skazany na karę śmierci, zamienioną na 15 lat katorgi i zesłany na wyspę Sachalin. Fatalne położenie zesłańca okazało się okazją do rozwinięcia etnograficznych zainteresowań. Na Dalekim Wschodzie zetknął się z ludem Ajnów, którym poświęcił wnikliwe obserwacje.

Rozwój pracy naukowej i wybuch wojny rosyjsko-japońskiej w 1906 r. umożliwiły mu powrót do Europy przez Stany Zjednoczone. Zamieszkał w Krakowie, a na Podhale skierowała go potrzeba podratowania zdrowia. Przebywając w Zakopanem prowadził badania etnograficzne wśród górali podtatrzańskich.

ZOBACZ TAKŻE: Henryka Sienkiewicza epizod na Orawie

Bronisław Piłsudski sporo wędrował po okolicznych wsiach podhalańskich. Stopniowo zapuszczał się coraz dalej, także na Spisz i Orawę, a nawet przeszedł w poprzek całą Słowacczyznę  – pisał o nim na łamach “Orawy” prof. Jerzy Roszkowski – Piłsudski “nie patrzył na naukę jako na abstrakcję oderwaną od współczesnego położenia narodu”. Stąd też nie uchylał się od uczestnictwa w rozwiązywaniu ważkich problemów narodu polskiego. Nie przyjął więc również postawy obojętnej wobec sytuacji w jakiej znalazła się ludność polska na Górnych Węgrzech, gdzie jej rola coraz bardziej ograniczała się do dostarczania materiału ludzkiego innym narodom, głównie słowackiemu. Zorientował się, że ludności tej – której ewidentne cechy polskości (język, kultura materialna i duchowa oraz miejsce skąd pochodzili przodkowie, były niepodważalne) – grozi definitywne oderwanie się od własnych korzeni.

Piłsudski stał się popularyzatorem sprawy Polaków na Orawie i Spiszu, wśród czynników krajowych zabiegał o zainteresowanie tymi terenami i środki do utrwalenia kultury ich mieszkańców. Był gościem dworu Divekych w Podwilku. Odwiedzał Piekielnik, Orawkę i Jabłonkę. Utrzymywał kontakty z czołowymi działaczami narodowymi z tego okresu: Aleksandrem Matonogiem i Eugeniuszem Sterculą.  Poznał ks. Marcina Jabłońskiego, seminarzystę Antoniego Sikorę i dyrektora banku ludowego Jana Piekarczyka.

Pisał, publikował, apelował, gdzie go proszono również pomagał – wszystko by zapobiec procesowi wynarodowiania polskich górali. Jego związki z Orawą przerwał wybuch I wojny światowej, kiedy to wyjechał do Szwajcarii, gdzie włączył się w nurt działalności niepodległościowej. Pod koniec 1917 r. wyjechał do Paryża, gdzie 17 maja 1918 r. utonął w Sekwanie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.