Sucha Góra i Głodówka

Polsce przyznane, wymienione, oddane i zabrane – te cztery czasowniki w najprostszy sposób oddają dwudziestowieczne losy Głodówki i Suchej Góry – polskich wsi na Słowacji, orawskich geograficznie i podhalańskich kulturowo.

Mieszkańcy Suchej Góry i Głodówki przejęli podhalańskie wzorce kulturowe
Mieszkańcy Suchej Góry i Głodówki przejęli podhalańskie wzorce kulturowe.

Najstarsza pisemna wzmianka o Suchej Górze (sk. Suchá Hora) pochodzi z 1566 r. Powstanie nieco młodszej Głodówki (sk. Hladovka) datuje się na 1590 r. Obie na kartach historii pojawiły się w ramach akcji osadniczej prowadzonej przez Thurzonów, którzy z kolonizacji uczynili metodę na powiększanie swych dochodów w dominium Zamku Orawskiego.

Pierwotna nazwa Głodówki brzmiała Jeleśnia – od potoku, nad którym została osadzona. Próbę czasu przetrwała jednak opcja używana powszechnie przez mieszkańców, czyli Głodówka właśnie, wywodząca się bynajmniej nie od głodu ale od nazwiska pierwszego sołtysa Krzysztofa Hlada pochodzącego z Niżnej.

W przeszłości przez Suchą Górę wiodła linia kolejowa, wybudowana w latach 90-tych XIX w. Odcinek Twardoszyn-Sucha Góra oddany do użytku został 21 grudnia 1899 r., zaś w 1904 rozbudowano trakcję w kierunku Nowego Targu.

Stacja kolejowa w Suchej Górze.
Stacja kolejowa w Suchej Górze.
ZOBACZ TAKŻE: Dworzec kolejowy w Suchej Górze

U schyłku 1918 r. po zakończeniu I wojny światowej, której następstwem był rozpad Austro-Węgier, przyszła przynależność państwowa Suchej Góry i Głodówki, wraz z całym regionem stała się przedmiotem ustaleń między Polską i Czechosłowacją. Spór miał zostać rozstrzygnięty przez głosowanie plebiscytowe. W 1919 r. gospodarzom z Suchej Góry i Głodówki we znaki dał się okres tymczasowych rządów czeskich, który na Orawie obfitował w liczne represje wobec miejscowej ludności.

W 1920 r. władze Czechosłowacji wymusiły na Polsce, walczącej z najazdem bolszewickim, rezygnację z przeprowadzenia plebiscytu. 28 lipca Rada Ambasadorów ustaliła rozgraniczenie stanowiące o przynależności poszczególnych wsi Orawy i Spisza, w ramach którego Sucha Góra i Głodówka zostały przyznane Polsce. Cztery lata później obie wioski zostały przekazane Czechosłowacji za zwrot części Lipnicy Wielkiej przeciętej linią graniczną.

ZOBACZ TAKŻE: Orawa z Polską złączona
Narodowości na Orawie w 1931 r. wg pisma Ziemia.
Narodowości na Orawie w 1931 r. wg pisma Ziemia.
Gazeta Podhala nr 48/1938 r.

W 1938 r. rząd Polski, wykorzystując osłabienie Czechosłowacji po układzie monachijskim, zwrócił się do Pragi z ultimatum o oddanie części spornego terytorium m.in. czterech obszarów na Orawie: wsi przekazanych Czechosłowacji przez Polskę w 1924 r. (Sucha Góra, Głodówka), fragmentu gminy Trzciana sąsiadującego z Lipnicą Wielką (las Krywań oraz pastwisko i las Osadzka), części wsi Bobrów (fragment zachodniego stoku góry Krywań) i Orawskiej Półgóry (Dolina Jałowca od przełęczy Głuchaczki do przełęczy Jałowieckiej wraz z uroczyskiem Jałowiec i południowym stokiem Mędralowej. Przyjęto nową granicę, którą wyznaczał potok Półgórzanka.

Parafia w Głodówce pw. Wniebowzięcia NMP powstała w 1787 r. Obejmowała swym zasięgiem również sąsiednią Suchą Górę. Pierwszy drewniany kościół w tej wsi wznosił się w miejscu gdzie obecnie stoi figura św. Floriana. Ten w 1808 r. przeniesiony został do Liptowskich Hut. Nowa kamienna świątynia wzniesiona została w latach 1800-1806, przez budowlańców z Lipnicy Wielkiej. W 1892 r. wśród wielkiego pożaru, który strawił całą wieś, kościół szczęśliwie ocalał. W 1935 r. Suchogórcy rozpoczęli budowę własnej świątyni. Sześćdziesiąt lat później kościół został rozbudowany. Od 2006 r. Sucha Góra stanowi osobną parafię pw. Chrystusa Króla.

Widok zewnętrzny na kościół w Głodówce i jego wnętrze na w zestawieniu archiwalnych i współczesnych zdjęć:

Widok zewnętrzny na kościół w Suchej Górze i jego wnętrze na w zestawieniu archiwalnych i współczesnych zdjęć:

W sierpniu 1939 r. na miesiąc przed wybuchem II wojny światowej, wierni parafii w Głodówce pielgrzymowali do Częstochowy, Piekar Śląskich i Kalwarii. W czasie wyprawy odbytej z proboszczem ks. Franciszkiem Kuźmą zwiedzili również Kraków z jego licznymi kościołami i Wawelem. Z kolei 17 stycznia 1939 r. obie wsie należące do parafii odwiedził metropolita krakowski abp książę Adam Stefan Sapieha. Towarzyszył mu ks. Jan Góralik jako dziekan Dekanatu Orawskiego.

Orawscy pielgrzymi na tle Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Fot. z arch. PTH o. Nowy Targ.
Orawscy pielgrzymi na tle Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu. Fot. z arch. PTH o. Nowy Targ.
ZOBACZ TAKŻE: Pielgrzymka mieszkańców Głodówki i Suchej Góry na Jasną Górę w 1939 r.
Uroczystość przekazania przez oficerów Wojska Polskiego odbiornika
Uroczystość przekazania przez oficerów Wojska Polskiego odbiornika radiowego uczniom szkoły powszechnej w Suchej Górze. Fotografia grupowa dzieci i oficerów z Rzeszowa. Widoczni również członkowie góralskiej kapeli przed budynkiem szkolnym. Maj 1939.
Szkoła w Suchej Górze
Szkoła w Suchej Górze

Scan0002

Obraz1
Górale z Głodówki wieszają polską flagę na słupie granicznym w Suchej Górze – zdjęcie wykonane 27 listopada 1938 r. przez dra Mariana Gotkiewicza /ze zbiorów Marka Gotkiewicza.
Grupa oficerów i wojskowych przed kościołem w Głodówce. W środku sołtys Głodówki Jan Petrek (87 l.) trzyma pod rękę majora Ksawerego Święcickiego. Po drugiej stronie obok sołtysa stoi akademik Stefan Hurkot.

1 września 1939 r., po wcześniejszym uderzeniu na Chyżne i Lipnicę Wielką, niemieckie oddziały zgrupowane w 3 Dywizji Górskiej około 6.00 wkroczyły do Głodówki i Suchej Góry, maszerując stąd w kierunku Chochołowa. Tereny zajęte przez Niemców na Orawie i Spiszu zostały przekazane Słowacji na mocy układu Ribbentrop–Černak, podpisanego w Berlinie 21 listopada 1939 r., co zapoczątkowało okres formalnej okupacji tych miejscowości przez Słowację, podobnie jak w przypadku pozostałych wsi należących do II Rzeczypospolitej. Sucha Góra i Głodówka były pierwszymi polskimi wioskami, na których stopę postawił marszałek Edward Rydz-Śmigły wracający do Polski by kontynuować walkę po okresie internowania. Owo wydarzenie z nocy 26/27 października 1941 r. upamiętnia obelisk ustawiony na przejściu granicznym Sucha Góra – Chochołów. W czasie działań wojennych w 1945 r. podążające za wycofującymi się Niemcami oddziały sowieckie przy użyciu czołgów zdemolowały przebiegający przez Suchą Górę trakt kolejowy.

Obecny status przynależności państwowej został ustalony dopiero na bazie dwustronnych porozumień polsko-czechosłowackich z lat 40. i 50.

ZOBACZ TAKŻE: Powrót Rydza-Śmigłego do Polski przez Orawę
ZOBACZ TAKŻE: Pakt Ribbentrop–Černak
Góral z Suchej Góry na fotografii Eugeniusza Sterculi z ok. 1913 r.
Góral z Suchej Góry na fotografii Eugeniusza Sterculi z ok. 1913 r.

Do zasłużonych dla Polski przedstawicieli obu wiosek należą m.in. Jan Bąk, sołtys Głodówki okresu jej przynależności do Polski, Ks. Jan Maślak z Suchej Góry, który zdecydował się na pracę duszpasterską w swojej polskiej ojczyźnie, czy Stefan Hurkot z Głodówki młodzieżowy działacz narodowy na Górnej Orawie, odznaczony Krzyżem Niepodległości przez prezydenta Ignacego Mościckiego.

W okresie przynależności Suchej Góry i Głodówki do Polski, dla ułatwienia identyfikacji ich położenia, do nazw dodano przymiotnik Orawska (tj.: Sucha Góra Orawska i Głodówka Orawska). Inną ciekawostką dotyczącą spraw administracyjnych była przynależność tych miejscowości do gminy zbiorowej Chochołów. Zarówno te jak i inne sąsiednie wioski położone w podtatrzeńskiej części Orawy, reprezentują kulturowe wzorce z Podhala, dające o sobie znać w typie gwary, czy stroju, które do dziś pozostają świadectwem ich polskiego charakteru.

ZOBACZ TAKŻE: Polacy za górami
Mapa prezentuje podstawowy obszar etnograficzny Góralszczyzny Polskiej. Pojedyncze wsie Górali Polskich istnieją w innych regionach kraju oraz jako polskie wyspy etniczne w innych państwach Europy Środkowej. Zob. artykuł autora (Marek Skawiński) pt. Górale Polscy w Europie Środkowej informacje podstawowe "Pamiętnik PTT" T.IX: 2000.
Mapa prezentuje podstawowy obszar etnograficzny Góralszczyzny Polskiej. Pojedyncze wsie Górali Polskich istnieją w innych regionach kraju oraz jako polskie wyspy etniczne w innych państwach Europy Środkowej. Zob. artykuł autora (Marek Skawiński) pt. Górale Polscy w Europie Środkowej informacje podstawowe “Pamiętnik PTT” T.IX: 2000.

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.