Orawa w grafice Józefa Pieniążka

Pochodził z okolic Krakowa, życiowo związał się ze Lwowem, a artystycznie penetrował Orawę, gdzie miał nawet okazję przyjmować Prezydenta Rzeczypospolitej. Józef Pieniążek utrwalił w swych grafikach dawny obraz podbabiogórskiej ziemi i jej mieszkańców.

Józef Pieniążek urodził się w 1888 r. w podkrakowskich Pychowicach, stanowiących obecnie cześć dzielnicy Dębniki. Ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie, gdzie pobierał lekcje w pracowniach wybitnych malarzy: Józefa Pankiewicza, Leona Wyczółkowskiego i Wojciecha Weissa.

W okresie międzywojennym związał się zawodowo ze Lwowem, gdzie pracował jako nauczyciel rysunku w szkołach średnich. Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych we Lwowie, w którym od 1937 r. zasiadał w Komisji Rewizyjnej. W maju 1939 r. otrzymał Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Gdy po II wojnie światowej Lwów znalazł się poza granicami Polski, przeprowadził się do Krakowa, w którym zmarł 1953 r.

Część artystycznego życia związał z grupą literacką i plastyczną Czartak. To regionalistyczne środowisko wywodzące swą nazwę od gwarowego określenia lepianki, strażnicy, czy budy z desek zakładało programową pochwałę przyrody i franciszkańskiej prostoty. W sposób szczególny grupa fascynowała się kulturą i topografią Beskidów. Idąc za tą inspiracją Józef Pieniążek wytworzył znaczącą część swojego dorobku będącą jednocześnie sztuką nie do przecenienia dla Orawy, która w przyciąganiu ludzi kręgu artystycznego odstawała od sąsiedniego Podhala.

Wśród specjalizacji Pieniążka w tematyce krajobrazowej i architektonicznej, wykonywanych głównie techniką miedziorytniczą znalazły się również akwarele przedstawiające kulturę ludową polskich górali Podhala, Spisza, Orawy i Żywiecczyzny.

Wybrane grafiki ukazały się w 1937 r. w tece “Podhale w obrazach”. Całe wydawnictwo obejmowało 40 tablic wykonanych w rzadkiej i trudnej technice światłodruku barwnego. Siedem z nich dotyczy Orawy:

Podobne tematycznie wydawnictwo – “Teka Podhalańska” z 1921 r. została wręczona Prezydentowi Rzeczypospolitej przez Związek Podhalan podczas jego wizyty na Orawie 17 lipca 1929 r. Wówczas Józef Pieniążek wraz z prof. Władysławem Semkowiczem oprowadzali głowę państwa po kościele w Orawce.

Sama świątynia w Orawce znalazła poczesne miejsce w twórczości Pieniążka dotyczącej Orawy. Zainteresowanie tym i podobnym mu obiektom miało wynikać z inspiracji prof. Wyczółkowskiego, któremu brakowało już sił i czasu do utrwalania w grafikach ginących pozostałości zabytków architektury, podobnie jak dawnego stroju ludowego. cześć kompozycji lwowskiego artysty trafić miała do planowanej osobnej teki Spisz i Orawa, która niestety nie została wydana.

Spośród prac Józefa Pieniążka, warto zwrócić uwagę na grafikę “Góral z Orawy i Orawianki”, bowiem tytułowy góral to nastoletni, późniejszy kapłan i męczennik ks. Ferdynand Machay – młodszy, obecnie Sługa Boży. Co ciekawe akwarela powstała w oparciu o znane nam zdjęcie, na którym znajdował się jeszcze jeden mężczyzna, pominięty już w późniejszym odwzorowaniu. Pytanie czy był to ojciec rodziny w ubiorze nieregionalnym czy też sam autor, którego twarzy nie znamy. Kim są inni ludzie pojawiający się w pracach Pieniążka? Starsza kobieta siedząca na ławie w czarnej izbie dworu Moniaków, to z pewnością ostatnia jego właścicielka Joanna Wilczkowa.

zestawienie

ZOBACZ TAKŻE: Najstarsze przedstawienia drewnianych kościołów w Orawce i Chyżnem

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.