Początki polskiej organizacji kościelnej na Orawie

Wielki Czwartek, dzień w którym wspominamy ustanowienie Eucharystii, a szczególną modlitwą obejmujemy kapłanów, to dobra okazja na spojrzenie w przeszłość Kościoła na Orawie

Na łamach kuriera wielokrotnie pojawiały się już tematy najdawniejszych dziejów katolicyzmu na Orawie, historii poszczególnych wspólnot parafialnych, czy najzwyczajniej przejawów religijności ludzi mieszkających pod Babią Górą. Tym razem proponuję spojrzenie na najnowsze karty z przeszłości organizacji kościelnej na Orawie – te otwiera powstanie Dekanatu Orawskiego w granicach diecezji krakowskiej.

Wioski orawskie, które, od 1918, a formalnie od 1920 r. znalazły się w granicach Polski ciągle pozostawały pod jurysdykcją kościelną Kurii Spiskiej. W postanowieniach konkordatu zawiązanego między II Rzeczypospolita a Stolicą Apostolską w 1925 r. Watykan de facto uznał granice II RP i zobowiązał się do dostosowania granic diecezji do granic administracyjnych.

Na tej podstawie, tego samego roku utworzono dekanat orawski w skład, którego weszły parafie: Podszkle, Chyże, Jabłonka, Lipnica Mała (zwana wówczas Górną), Lipnica Wielka, Orawka, Piekielnik, Podwilk i Zubrzyca Górna. Funkcję dziekana powierzono proboszczowi z Jabłonki, Słowakowi ks. Stefanowi Hatiarowi. W kolejnych latach w skład dekanatu Orawskiego wchodziły również wioski podhalańskie, wydzielone z Dekanatu Nowotarskiego: w 1926 r.: Nowe Bystre, a do końca II RP: Chochołów, Czarny Dunajec, Odrowąż i Miętustwo.

Szczególną okoliczność stanowiło pojawienie się w strukturze polskiego kościoła księży słowackich, którzy od czasów węgierskich pracowali na orawskich parafiach: ks Jan Keczera w Orawce, ks. Jan Schelling w Podwilku oraz ks. Stefan Hatiar w Jabłonce. Ten ostatni został mianowany dziekanem w nowo powstałym dekanacie.

Sami słowaccy księża, pracujący wśród Polaków na Orawie, przyjęli nową sytuację z kapłańskim taktem. Symbolem dobrych relacji był fakt udzielania im godności kościelnych przez diecezję krakowską. Całkowicie propolską postawę reprezentował proboszcz w Podwilku, przejawiającą się m.in. materialnym wsparciem dla polskiego szkolnictwa. Cała trójka przeniosła się na Słowację w 1927 r.

ZOBACZ TAKŻE: Dobry słowacki ksiądz

Przez kolejne lata duchowieństwo, nie tylko religijnie, ale również gospodarczo przyczyniało się do rozwoju Orawy. Wybitną osobistością, wśród orawskich kapłanów, był ks. Ferdynand Machay, sławiący region poprzez działalność naukową, społeczną i polityczną w Krakowie i za granicami kraju.

W 1938 r. Orawę odwiedził bp Stanisław Rospond, a w kolejnym roku, po powrocie do Polski Głodówki i Suchej Góry, wśród wiernych tych wiosek gościł Metropolita Krakowski ks. abp Adam Stefan Sapieha.

W 1925 r. Proboszczami na Orawie byli: Ks. Józef Buroń w Podszklu, Ks. Marcin Jabłoński w Chyżnem, ks. Stefan Hatiar w Jabłonce, ks. Jan Maślak w Lipnicy Małej, ks. Karol Machay w Lipnicy Wielkiej, Ks. Jan Keczera w Orawce, ks. Jan Schelling w Podwilku, ks. Karol Pękala w Piekielniku, ks. Eugeniusz Sikora w Zubrzycy Górnej.

W 1926 r. do Dekanatu Orawskiego przyłączono kilka parafii podhalańskich, gdzie pracowali księża: Proboszcz Kazimierz Reszótko i wikary Stanisław Wciślak w Chochołowie, Leopold Brosig z wikarymi Janem Jańcem i Piotrem Druździkiem w Czarnym Dunajcu, ks. Karol Paluch i wikary Józef Świstek w Odrąwążu, ks. Stanisław Jeż w Miętustwie oraz ks. Michał Czerwiński w Nowem Bystrem. Ks. Leopold Brosig został wicedziekanem.

W 1927 r. do Podszkla trafil rezydent ks. Jan Kalawski, W Jabłonce wikariuszem został ks. Włądysław Kaczmarczyk, a w Zubrzycy Górnej Jan Karcz. W Piekielniku pracę rozpoczął ks. Józef Świstek.

W 1928 r. administrację parafią w Jabłonce przejął ks. Julian Łysek, a w Podwilku ks. Jan Góralik. Do Orawki przeniesiony został ks. Marcin Jabłoński. Do Miętustwa przybył ks. Karol Wójcik.

W 1929 r. ks. Leo Brzozoswki został wikariuszem w Czarnym Dunajcu. Ks. Leopold Brosig został dziekanem, a jego zastępcą ks. Jan Góralik.

W 1930 r. ks. Józef Buroń został przeniesiony do Lipnicy Małej, a w Podszklu zastąpił go ks. Franciszek Urvay. Wikarym w Chochołowie został ks. Józef Sosin.

W 1931 r. proboszczem w Odrowążu został ks. Franciszek Łasek, a wikariuszem w Czarnym Dunajcu Włodzimierz Pilchowski.

W 1932 r. administrację parafii w Chyżnem objąłks. Antoni Zaremba. Proboszczem w Piekielniku został ks. Eugeniusz Sikora, a wikariuszem w Czarnym Dunajcu ks. Wojciech Jakubiec.

W 1933 r. wikarym w Czarnym Dunajcu został ks. Julian Groblicki.

W 1934 r. wikarym w Czarnym Dunajcu został ks. Henryk Lenczyński

W 1935 r.wikarym w Czarnym Dunajcu został ks. Feliks Budzaszek. Tego samego roku dziekanem został ks. Jan Góralik, a notariuszem ks. Marcin Jabłoński.

W 1936 r. proboszczem w Czarnym Dunajcu został ks. Konstanty Łabędź.

W 1937 r. proboszczem w Piekielniku został ks. Antoni Burda, a wikarym w Czarnym Dunajcu ks. Władysław Bożek.

W 1938 r. wikariuszami zostali: ks. Konstanty Krzywanek w Podwilku, ks. Stanisław Michałek w Lipnicy Wielkiej, ks. Józef Głuszek w Chochołowie, ks. Zbigniew Puzyna w Czarnym Dunajcu, ks. Dionizy Gąsiorek w Odrowążu.

W 1939 r. wikariuszami zostali: ks. Henryk Hubner w Podwilku, ks. Stanislaw Kosowski w Czarnym Dunajcu, ks. Franciszek Piela w Miętustwie

Powyższe dane pochodzą z roczników statystycznych Kurii Krakowskiej, wobec czego przedstawione daty mogą zawierać granicę błędu do jednego roku. Powyższe stanowi zaledwie przyczynek do pełnego opracowania dziejów Dekanatu Orawskiego, dla którego w ubiegłym roku minęła 90 rocznica powstania. Okres międzywojennego funkcjonowania dekanatu, pieczętuje ofiara wydana w okresie II wojny światowej. Męczeńską śmierć ponieśli rodak z Jabłonki ks. Ferdynand Machay – młodszy i proboszcz z Podwilka ks. Jan Góralik.

Łukasz Wiater

Fotografie z kapłanami Dekanatu Orawskiego z lat 30. XX w.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.